زندگی نامه عطار نیشابوری 493 صفحه

مقدمه............................................................................................................................. 10

عطار (زندگي‌نامه و آثار)............................................................................................. 12

تحليل‌هاي پژوهش.................................................................................................... 16

تحليل ساختاري........................................................................................................ 16

پيرنگ(plot)............................................................................................................. 16

گره افکنی (complication)........................................................................................ 17

کشمکش (conflict).................................................................................................. 18

نقطه اوج یا بزنگاه  (climax)...................................................................................... 18

گره گشایی (rasoloution،denouement)..................................................................... 19

شخصیت و شخصیت پردازی...................................................................................... 19

صحنه و صحنه پردازی (setting)................................................................................ 21

لحن (tone).............................................................................................................. 22

گفت وگو (dialoge).................................................................................................. 22

تحليل محتوايي......................................................................................................... 23

تحليل زيبايي شناسي................................................................................................ 24

تحليل اجتماعي........................................................................................................ 24

اسرارنامه.................................................................................................................. 25

تحليل ساختاري........................................................................................................ 26

شخصيت و شخصيت‌پردازي........................................................................................ 27

تحليل محتوايي......................................................................................................... 28

تحليل زيبايي‌شناسي................................................................................................. 28

آرايه‌هاي بياني.......................................................................................................... 28

آرايه‌هاي بديعي........................................................................................................ 28

تضاد:........................................................................................................................ 28

مراعات نظير:............................................................................................................ 29

تحليل اجتماعي.........................................................................................................29      

 

مقدمه

شيخ فريد الدين، عطار نيشابوري از عارفان بزرگ قرن ششم و اوايل قرن هفتم، يكي از برجسته‌ترين شخصيت‌هاي تاريخ ايران است كه سهم عمده اي در حفظ ادبيات شفاهي مردم داشته است. آثار او پر است از حكايات و رواياتي كه اغلب در ميان مردم رواج داشته و عطار با به نظم كشيدن آنها و بارور كردن‌شان به معاني اخلاقي و عرفاني نقش مهمي در تعليم و تربيت مردم، نيز غناي ادبيات تعليمي ايران ايفا كرده است. زبان پرشور و درعين حال ساده و بي‌پيرايه و به دور از هر گونه فضل فروشي عطار، حكايات او را شيرين‌تر و شنيدني تر مي‌كند.

      تاكنون تحقيقات و پژوهش‌هاي بسياري در مورد عطار و آثار او انجام شده است، و هنوز هم جاي آن دارد چرا كه آنچه عطار در حوزه انديشه و هنر پديد آورده است، در طول قرون برآثار بسياري از شاعران از جمله مولوي و حافظ گذاشته است. به اين ترتيب هر بار مي‌توانيم با نگاهي تازه‌ و از دريچه‌اي ديگر به تماشاي چشم‌انداز آثار او بنشينيم.

      اين پژوهش با انتخاب حكايات عاشقانه منظومه‌هاي عطار، تلاش كرده است كه از چهار دريچه به بررسي و تحليل آنها بپردازد: ساختاري، محتوايي، زيبايي شناسي و اجتماعي. سپس با توجه به معيارهاي موجود در هر يك از حوزه هاي تحليل، به محاسن و معايب حكايات دست يابد و بتواند شناخت بهتر و روشن‌تري از شيوه‌هاي بياني عطار در ارائه مضامين و نكات عارفانه و عاشقانه به دست دهد.

      در تحليل ساختاري، عناصر داستاني حكايات با توجه به تعاريف منتقدان حوزه نقد داستان بررسي و تحليل شده‌اند. به نظر مي‌رسد در اين زمينه، اگر چه حكايات فاقد عناصري از قبيل زمان و مكاني مشخص هستند و يا شخصيت‌هاي داستان در بيشتر موارد شخصيت هاي نوعي يا قراردادي هستند، اما ديگر عناصر داستاني از قبيل طرح و پيرنگ منطقي، گره‌افكني، كشمكش، نقطه اوج، گره‌گشايي، خصوصا گفت و گو نمود بارز و مشخصي دارند.

عطار (زندگي‌نامه و آثار)

شيخ فريدالدين، محمدبن ابراهيم، معروف به عطار، در روستاي كدكن از توابع نيشابور متولد شد. سال تولد و وفات او به درستي مشخص نيست. در تذكره دولتشاه سمرقندي تاريخ تولد او «ثلاث عشر و خمس مائه (513 هـ .)» آمده است. (دولتشاه سمرقندي، 1382: 142)

مرحوم فروزانفر با بيان دلايلي چند، اين تاريخ را غلط دانسته‌اند. (فروزانفر، 1353: 6) اما دكترشفيعي كدكني ضمن حدسي عالمانه و ارائه دلايل، تاريخ دولتشاه سمرقندي را تصحيف شده تاريخ ثلاث خمسين و خمس مائه (553 هـ .) دانسته و اين تاريخ را به عنوان تاريخ دقيق ولادت او صحيح مي‌دانند. (عطار نيشابوري. 1387: 50 مقدمه) به اين ترتيب، اين تاريخ تولد با مدت عمر عطار – كه به بيان خودش «هفتاد و اندي» سال بوده، نيز تاريخ وفات او (627 هـ. ق) همخواني دارد.*

---

* - درباره تاريخ وفات عطار و ابياتي كه خودش راجع به مدت عمرش بيان مي‌كند (رك← فروزانفر، 1353: 16-7)

 

آثار عطار

«درباره آثار عطار تذكره نويسان سخنان مبالغه‌آميز و بيرون از تحقيق گفته‌اند. رضا قلي خان هدايت (190) ، قاضي نورالله شوشتري (114)، دولتشاه (40) كتاب به او نسبت داده است» (فروزانفر، 1353: 74) اما آثار عطار همان است كه خود در مقدمه مختارنامه (مجموعه رباعيات) نام مي‌برد: «چون سلطنت خسرونامه در عالم ظاهر گشت و اسرار اسرارنامه منتشر شد و زبان مرغان طيورنامه ناطقه ارواح را به محل كشف رسيد و سوز مصيب مصيبت نامه از حد و غايت درگذشت و ديوان ديوان ساختن تمام داشته آمد و جواهر نامه و شرح القب – كه هر دو منظوم بودند – از سر سودا نامنظوم ماند كه خرق و غسلي بدان راه يافت» (همان: 75)

شفيعي كدكني ثابت كرده است كه خسرونامه نام اصلي الهي نامه عطار بوده و آنچه تحت عنوان خسرو نامه (يا گل و هرمز) چندين بار به نام عطار چاپ شده از شاعري است كه مدتها بعد از عطار  - احتمالاً در قرن هشتم – مي‌زيسته و به شدت تحت تاثير عقايد ابن عربي بوده است. (عطار نيشابوري، 1387: 33 مقدمه) همچنين عنوان كتاب منطق‌الطير، در اصل مقامات طيور بوده كه بعدها به منطق الطير شهرت يافته است. (همان، 34 مقدمه)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

باغ عرفان در شعر سهراب 42 صفحه

Table of Contents

مقدمه: 2

مختصری از شرح حال : 4

سبک سپهری: 7

چند نمونه از هندی واژه های سپهری برای اثبات ادعا: 9

رومانتیسم بودن شعرهای سپهری: 12

آیتی بهتر از این مي‌خواهید.. 13

مجموعه شعر های سپهری: 13

سپهری و ترجمه : 14

سهراب و مذهب: 16

عقیده علی موسوی گرمارودی در رابطه با سهراب سپهری... 23

عرفان در شعر سهراب و توجه مردم پس از انقلاب... 31

لائوتسه، بودا و سپهري... 35

انديشه اسطوره اي : 39

كلام واپسين: 40

منابع: 42

مقدمه:

من پر از نورم و شن و پر از دار و درخت پرم از راه، از پل، از رود، از امواج پرم از سایه برگی در آب چه درونم تنهاست.

نزدیک به بیست سال از خاموشی شاعری مي‌گذرد که به درستی، وارث آب و نور و روشنی بود. صیاد لحظه های بود و شاعر رنگهاو و نقاش کلام .

دیر زمانی از سفر سهراب به شهر پشت دریاها نمي‌گذرد اما در همین مدت مقالات و کتب متعددی درباره شعر و کلام او به رشته‌ي تحریر در آمده است اندیشمندان، صاحب نظران و منتقدان ادبی از زوایای مختلف به تحلیل آثار او پرداخته اند و هر کدام با توجه به برداشت خود مطالبی در خور تامل و ارزشمند به رشته‌ي تحریر در آورده اند. کثرت مطالب منتشر شده درباره سپهری به حدی است که او را از تمامي‌مشاهیر معاصر ایران متمایز مي‌کند. سهراب از خاک غریب ما رخت سفر بسته. اما آنچنان که خود گفته

«همچنان خواهد خواند و همچنان خواهد ماند».

« حافظ پدر» سهراپ پسر، ساکنان کنگره عرش اهتمامي‌دیگر درباره اوست.

سهراب قرن بیستم، همانند تک سوار سلحشور عرصه آزادگی و آزاد اندیشی است که هر دو از یک راه درونی با هم پیوند دارند.

سبک سپهری:

اگر بخواهیم در شعر پس از نیما به دنبال سبک های شناخته شده ای درشعر فارسی بگردیم به یقین شعر سپهری به اعتبار عملکرد ظریف و دامنه دار قوه ی خیال و نقش آفرینی های ذهنی و پیچ و تاب های زبان،به شعر سبک هندی تعلق خواهد گرفت. گذشته از تاثیری که سپهری از فلسفه گرفته بود او در اشعارش فلسفه ای گذاشت که دربیشتر جاها خمیر مایه ی شعری سپهری بوده است نحوه گزینش کلمات، و به کار بردن آن در شعرهایش نشان و علامت یک شعر هندی و تاثیر پذیری اشعار هنری در نوشته های سهراب است.

رومانتیسم بودن شعرهای سپهری:

طبیعت در آثار پیروان سبک رومانتیسیسم به صورت معبد تصویر مي‌شود مانند پیاله ای مي‌شود برای دیدن عکس رخ یار برای دیگران در چنین طرز تفکر و اندیشه و مکتبی مثلا علف دستمال مي‌شود برای پروردگار. در شعر سهراب طبیعت معبد است. مسجد و قبله و محراب همه از طبیعتند اما پیروان سپهری و مرجع و ماخذ آن دیگران فراوان سخن گفته اند.

 

عرفان در شعر سهراب و توجه مردم پس از انقلاب

عرفان مفهومی است که دستخوش تغایرات عقاید شده و از جرگه ی مدفاهیم انسانی جدا نبوده و در تعابیری متعدد یاد میشود. ذکر این که فلان چیز عرفانی است و فلان کس عارف، بسته به تعبیری است که برای پدیدار یک اندیشه برگرفته شده است.

انديشه اسطوره اي :

انسان پيش از مدرنيته بطور غالب شيوه " انديشيدن اسطوره اي" داشت.

كاسيرر آن را" انديشه اسطوره اي mythical thinking" خواند. كه در نظريه او شكلي از انديشه بود و به اين ترتيب دو"جهان بيني" شكل گرفت كه يكي بر"جهان بيني اسطوره اي" و ديگري بر"جهان بيني تجربي – علمي" استوار مي شد.

 

كلام واپسين:

شعرسپهري نوعي واپس گرايي و حسرت به آرامش هاي از دست رفته را درمخاطبان خاص خود بيدار مي كند كه ريشه در شكست هاي فلسفي و اجتماعي دارد. جامعه اي كه يك دوره اضمحلال وعقب ماندگي فرهنگي را آزموده، اكنون براي تسلي چنين شكست ها يي رو به سوي شعرهاي او، روانشناسي فردي، آثار و نوشته هاي عرفاي معاصرچون اشو و كريشنا مورتي و حتي روانكاوي اريك فروم و كارل هورناي مي آورد و سعي دارد اين تجربيات تلخ را در پس اين گونه آثار پنهان كند.

منابع:

1- وکیلی شهره، حافظ، پدر سهراب سپهری، پسر، ساکنان لنگره ی عرش، نشر البرز1378 تهران.

2- عباسی طالقانی، نظام، مهمانی در گلستانه سهراب سپهری، نشر ویستار، 1377، تهران

3- Anonym , sohrab and the other http://www.sohrabsepehri.com.asp

4- Anonym http://www.sohrab-sepehri.org

5- به نقل از مجله‌ی الفبا

[1] مجله‌ي الفبا شماره 36. صفحه 14، یکرنگی عباس

[2] وکیلی شهره، حافظ، پدر، سهراب سپهری پسر، ساکنان کنگره ی عرش، نشر البرز، 1378 تهران.

[3] وکیلی شهره، حافظ، پدر سهراب سپهری، پسر، ساکنان گنگره ی عرش، نشر البرز 1378 تهران

[4] برگرفته از دیوان سپهری ، سهراب

[5] برگرفته از دیوان سپهری ، سهراب

[6] برگرفته از دیوان سپهری ، سهراب

[7] عباسی طالقانی، نظام، مهمانی در گلستانه سهراب سپهری، نشر ویستار، 1377تهران

 

لیلی ومجنون